Hehe nghe cái tựa “học thuật” heng. Mà thật ra nó cũng đơn giản à.
Nếu các bạn có biết qua về giáo học pháp, thì các bạn hẳn cũng biết về cách dạy 4 kỹ năng Nghe – Nói – Đọc – Viết. Có nhiều phương pháp để áp dụng cho từng kỹ năng này lắm, từ truyền thống đến hiện đại.
Mình sẽ nói về kỹ năng Nghe (Listening) và về kiểu truyền thống trước heng.
Xưa khi mình học sư phạm, phương pháp phổ biến nhất cho cách dạy kỹ năng là chia bài giảng thành 3 phần theo thứ tự “pre-skill”, “while-skill” và “post-skill”. Như vậy, lấy thí dụ về môn Nghe đi, thì đầu tiên giáo viên sẽ cần chuẩn bị đầy đủ ngữ vựng, cấu trúc câu cho học trò trong phần “pre-listening”, cho học trò luyện nghe để trả lời câu hỏi trong “while-listening”, cuối cùng sẽ cho học trò thực hành các ngữ vựng đã học trong “post-listening”, thông qua các bài tập nói hoặc viết, tuỳ flow bài hoặc tuỳ gu của giáo viên.
Để làm cho bài giảng của mình thú vị, giáo viên sẽ lồng ghép một số game nhỏ, một bài quiz nhỏ, rồi tính điểm thi đua; hoặc có giáo viên duy trì điểm thi đua cho từng nhóm xuyên suốt bài học, hay hết cả khoá học luôn, để khuyến khích học trò tham gia, đồng thời tạo hứng thú trong giờ dạy.
Trong một số phương pháp khác dùng để dạy kỹ năng này, giáo viên có thể dùng cách đảo ngược, tức là cho nghe trước để vừa kiểm tra xem trình độ học trò đang ở đâu, vừa rèn cho các bạn khả năng đoán ý, vốn rất cần thiết cho việc nghe trong thực tế đời sống. Sau đó giáo viên mới dạy hoặc củng cố (dựa trên các suy đoán của học trò) từ và cấu trúc mới. Rồi lại “post-listening” tuỳ theo tình hình.
Mấy cái này, bạn nào học sư phạm rồi thì quá rành, mình sẽ không nói thêm ở đây do không phải trọng tâm bài viết. Cho nên giờ mình qua trẻ mầm non nha.
Thực ra nói là trẻ mầm non chứ mình thấy vẫn có thể áp dụng cùng phương thức với trẻ lớp Một, Hai, thậm chí Ba, Bốn nếu khéo léo sắp xếp thứ tự.
Giờ học Listening của trẻ nhỏ có thể tính là giờ nghe kể chuyện. Điểm khác biệt là mình chỉ dừng lại ở lắng nghe và hiểu nội dung chính thôi, không đặt nặng việc kiểm tra xem trẻ hiểu tới mức nào.
Đối với trẻ mầm non và tiểu học nhỏ Waldorf (5 – 9 tuổi), mình không muốn các bạn nạp từ vựng một cách “tỉnh thức” quá, tức là thông qua một giờ học từ vựng rõ ràng, với việc nghe và lặp lại từng từ, (không có phần chép từ vì tới lớp Bốn mấy bạn mới được học chữ tiếng Anh), sau đó thực hành đặt câu với từ đó. Đại khái là giống như cách từ vựng được dạy theo mainstream. Cho nên mình dạy các bạn như vầy:
1. Dạy các từ vựng mới trong câu chuyện từ trước khi kể khoảng 1 – 4 tuần tuỳ vào khối lượng từ mới cũng như lịch học (mỗi ngày hay vài buổi/tuần), lưu ý là dạy trong ngữ cảnh khác với ngữ cảnh trong truyện nếu được. Điều này sẽ giúp các bạn phát triển được kỹ năng đoán nghĩa từ.
Giả dụ như “Câu chuyện Mùa Xuân” mình đã đăng đi, trong đó có từ “worm, sound” là mới với các bạn, nên mình sẽ cho học:
1. Finger Play bài này cho chữ “worm“
“A little busy worm,
So long and so thin.
He digs a hole and jumps right in,
He wriggles to the left,
He wriggles to the right,
And down he goes,
And up he goes,
Up, up to the light!”
2. Về từ “sound“, ở trong truyện là danh từ (soft green sound), nên mình sắp xếp trong block học của tháng đó bài dạy về tiếng kêu của các con vật quen thuộc như chó, mèo, chuột, heo, bò, v.v… cùng mẫu câu “What sound does a (dog) make?” chẳng hạn.
Rồi sau đó, mình kể thôi. Nhìn chung, “pre-listening” của mình kéo dài có khi cả tháng hoặc hơn.
Ông Steiner nói, một câu chuyện nếu được kể bằng tâm hồn thì sẽ chạm đến tâm hồn. Cái người giáo viên cần chuẩn bị trước khi kể cho trẻ là một câu chuyện đã thấm vào tim mình, và những hình ảnh thật sống động trong đầu mình. Đó là lý do giáo viên được khuyến khích học thuộc lòng (learn by heart) chứ không chỉ là ghi nhớ nội dung câu chuyện.
Nói như vậy, mình không có ý là bạn không cần quan tâm đến những từ vựng mới trong truyện. Lúc bắt đầu dạy theo phương pháp Steiner, mình gặp khó khăn khi kể chuyện cho trẻ vì trẻ không hiểu được mình đang kể gì, dù mình thực sự đã học nằm lòng câu chuyện đó, và mường tượng rất chi là sinh động trong đầu, chắc không thua gì phim luôn á. Sau đó mình nhận ra, à mình đang kể chuyện bằng ngoại ngữ!
Cho nên mình bắt đầu thử nghiệm dạy từ mới trước khi kể chuyện. Nhưng mình cần tìm cách dạy sao cho tự nhiên, không phải kiêu “mớm cơm” cho trẻ. Do vậy, mình chỉ chọn 1 số từ rất quan trọng để cho trẻ làm quen trước thôi. Những từ nào mà có thể diễn tả thông qua hành động cử chỉ khi kể, hoặc thông qua mood của câu chuyện, thì mình sẽ không dạy trước. Mình dành ra cả tháng, có khi hơn, để dạy từ mới và mở rộng từ mới thông qua các trò chơi, bài hát, bài vè để trẻ vừa học từ vừa thấm được từ.
Mình đã thử với trẻ mầm non cho tiểu học, và đã thành công. Bạn hãy thử một lần xem. Chỉ cần bạn khéo léo sắp xếp các nội dung theo trình tự hợp lý, chọn lựa các bài hát, thơ vè cho phù hợp, và cho trẻ thời gian để “thấm” từng chút một, thì giờ kể chuyện của bạn sẽ là thu về trái ngọt cho cả thầy cô lẫn trò. Trẻ của mình mê giờ kể chuyện lắm lắm luôn. Mà mình cũng thích nữa.
Bài này mình lên dàn ý từ 2/2024 mà giờ mới viết chỉn chu được. Hy vọng sẽ giúp ích được cho bạn nghen.
Chan
Discover more from Mẹ Dạy Bé
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
